Jàngale gëmm: Àlluwã. Gëmm gu àlluwã - lan la tekki?
Gëmm gu àlluwã ab maanaa bu am doole la ci jawali, jeexal ab bétaw ak dugg ci ab yees. Day wone yégg-yéggu mat ak am li ngay bëgg, ak ragal li nu xamul, coona ak ay jàpp. Gëmm gu mel ni moo ngi génn-génn ci jamonoy soppiku ci dund gi, ay àtte walla boopp, su nu xel yi ci biir paree ngir bétaw bu yees ci sunu dund, te du ci lu mu fexal, ndax ci njàng mi la, liggéey bi, càkkte yi walla jëmm ji di gën a sax.
Wàll yu Baax ci Gëmm gi
- Sàkkan ak Mat: Gëmm gi àlluwã di feeñ, mën na wone sa jëf yu baax yi. Day maanaa jeexal bu baax ab jëf bu am solo, ab bétaw bu njàng, walla ab jàppante bu la laajoon doole ak jàppante. Loo laay wone sa yëgg-yéggu réy ak njukkal gu la war.
- Ay Mën-Mën yu Yees: Saay di àlluwã walla di ko gis ci gëmm, day génn-génn yu bari ubbi ay yoon ak jekk yu yees. Mën na tekk ay mën-mën yu yees ci liggéey, ay xarit yu yees, jëmm ji di gën a sax walla tàmbali ab bétaw bu yees bu am ndam ci dund gi. Pare nga ngir def lu ñuy dox.
- Gudd ak Man: Gëmm gu mel ni day wone sa soppiku. Day wane amug xam-xam bu yees, hikma, xam-xam ci liggéey walla karange yu la def a gën a màtt ak pare ngir jàppante yu di ñëw. Loo laay maanaa màgg ak di gën a baax ci sa jëmm.
Wàll yu Bon ci Gëmm gi
- Ragal Li Nu Xamul: Saay di àlluwã, baax na, waaye day yóbbale itam ay jaaxle. Gëmm gu àlluwã mën na wone sa ragal ci euleuk, waay du am ndam, coona ci def ay àtte yu jafe walla ragal li di ñëw su ab bétaw bu nu xam bu woor jeexee.
- Yégg-Yéggu Ñàkk/Jeex: Saay di àlluwã day tekki sàmm ak dara. Gëmm gi mën na wone sa bëgg-bëgg ci jeexal ab jamono bu baax ci dund gi – ndax njàng, liggéey, walla càkkte bu am solo. Mën na nekk itam bëgg-bëggu jamono ju baax.
- Téye ak Wàcc: Saay di àlluwã day yégg-yéggu ay wàcc yu am doole, ci sa digg ak sa bopp. Gëmm gi mën na wone ne dinga yëg coona ngir matal ay wàcc yiy ñëw, am sa bopp ci liggéey bu yees walla wone sa yello ci ab digg bu yees.
Wàllu Gëmm gi Am na Solo
- Saay di àlluwã ci gëmm: Su fekkee yaw yaa di àlluwã, gëmm gi day wone sa yoon ci dund gi. Mën na wone sa sàkkan, sa bëgg-bëgg yi nga matal, waaye itam sa ragal ak sa jaaxle ci bétaw bu yees ci dund gi. Loo laay wone sa yégg-yégg ak sa dund.
- Gis kenn ku dul yaw di àlluwã: Gis kenn ku dul yaw di àlluwã mën na wone sa njukkal ci li kenn def, xam-xam, waaye itam ñeew. Mën na wone itam ne kenn ci sa digg day am ab soppiku bu am solo, te yaw yaa di seede walla ab wàll ci ay soppiku yoo.
- Àlluwã bu yàkkamti walla bu amul liggéey: Gëmm gi àlluwã di yàkkamti, du am liggéey walla yëg ne amul njariñ, mën na wone sa bëgg-bëgg bu mat, yégg-yéggu mën-mën bu ñu gëmmul, ragal ci liggéey, walla rekk ñàkk ab yoon bu leer ci dund gi su ab bëgg-bëgg jeexee.
Jégg ak Xoolekat
Gëmm gu àlluwã dafa doon bëgg-bëggu xoolekat ci jawali ak soppiku. Ndax ci biir ay yégg-yéggu réy ak yaakaar, walla ay yégg-yéggu ragal ak jaaxle, gëmm gi dafa doon bëgg-bëggu nangul li di jeex, ak pare ci li di ñëw. Xamël ne lépp lu jeex day tàmbali, te sa pare ngir jàppante ak li nu xamul moo di këmbu ngir sa gën a sax ak matal sa mën-mën.