Njëkk
Gudd gu abone dafa faral di wax ci mbiri waxtaan, bokk, ak yellef yu ñu war a def, ak jot ci xibaar walla liggéey. Mën na tekki sa jikko ak yeneen nit ñi, ni ñu la gise ci biir mbooloo, walla sa yéwénal ngir nangu ay yellef yu bees. Abone nit la ku jot ci lu nekk ci seen diggante, loolu di wane ag yakaar ak ag doxos gu nekk ci seen diggante. Gudd gi dafa la xàmbati ngir nga gëstu ni ngay jokkoo ak àddina bi ci biti.
Bañu yu baax yi ci gudd gi
- Wàcc ak Tëdd: Gis sa bopp ci abone ci lu baax mën na tekki ag wóor gu koppar walla gu xol, ci li jokkoo ak am am ak dimbali gu sax. Dafa wane ne am nga ay njëlbeene yu wóor ci dund gi.
- Jokkoo ak Waxtaan: Gudd gi mën na wane ay doxos yu baax ak yomb ci waxtaan ak nit ñu am solo ci sa dund, walla jot ci xibaar yu am solo ngir faramfaare. Am nga jokkoo bu baax ak sa diggante.
- Bokk ak Nangu: Am nga xel mu nekk ci mbooloo, kurël walla doxos, loolu di la may ag nangu ak ag sant. Mën na wax ci sa dund gu nekk ak gu liggéey, di wane ag bokk.
- Jot ci Xam-xam/Yelloo: Am nga jot ci xibaar yu am solo, ci liir yu xuppu, walla yellef yu xasu, yi la di dimbali ci sa dund walla ci am sa bés. Yaw lañu bëgg a dimbali ci ay yomb.
Bañu yu bon yi ci gudd gi
- Yellef ak Xatam: Gudd gu abone mën na tekki ag ñàkk a mana dox ci ay kàggoo yu bare, ay yellef, walla ay ndigël, yu di jël sa kàttan walla sa alal. Am nga xel mu nekk ci jàngoro yi.
- Ñàkk a Waaññi: Am nga xel mu nekk ci yeneen nit ñi walla ci doxos bi, am nga gis-gis ne amuloo njàngale gu wóor ci sa dund, ndax da nga war a topp ay àtte yu ñu la jox. Sa saay mën nañu ko waaññi.
- Jokkoo/Jikko yu Ñàkk a Soxla: Mën na wane ay jikko walla ay xew-xew yu di jafe a génn, te ñoo ngi lay sonnal walla di la bañal. Am nga xel mu nekk ci saxal lu la bañal.
- Nattu ak Rëcc: Ay ragal ci wàllu koppar, ak war a fey ay nattu yu sax, yi di mel ni ñoo am njariñ walla ñoo ëpp lu ñu jot. Mën na wane ag wàcciin ci alal.
Konoor gu Gudd gi Am Tekki
- Ne Abone bu Bees: Mën na tekki tàmbali gu dund gu bees, dugg ci jikko gu bees, jël ay yellef yu bees walla ubbi bopp ci ay njàngale ak dimbali yu bees. Dafa tekki ag „kàggoo” gu bees ci sa dund.
- Bàyyi Abone: Dafa tekki ag bëgg a génn ci ay yellef, ay jikko walla ay waaññi. Mën na wane ne yéewu nga ngir jéexal ab xaaj ak wut ag saay ak ag doxos gu ëpp.
- Jafe-jafe ak Abone (njàngoro, ñàkk a jokkoo): Dafa wane ay jafe-jafe ci waxtaan, ag ñàkk a mana jokkoo ak ay njàngale yu am solo walla ay jafe-jafe ci saxal ay diggante ak ay yellef, loolu mën a indil ay mbir yu bon. Dafa wane ay xàccu ci jot walla ci jikko.
Xàjji ak Xaamaat
Gudd gu abone dafa la xàmbati ngir nga xaamaat ci sa yellef, sa waxtaan ak sa bokk. Gëstu ndax sa „abonewo” – ci ay jikko, liggéey, walla ay liggéey yu nekk – da lay jariñ te da fay yóbbu njariñ ci sa dund. Mën na nekk ag wane ngir nga seet ay kàggoo yu nga def ak sa bopp walla ak yeneen nit ñi, te faramfaare ndax ñoo ngi lay jariñ walla jamono ji jot na ngir am ay coppite. Ndax am nga xel mu nekk ci dimbali ak jokkoo, walla da nga xel mu nekk ci xatam ak waaññi? Gudd gi ag yéwénal la ngir nga doxal sa jokkoo ak sa yellef ci sa xel.