Njël – Tektalu Gént gu Mbooloo
Géntu àbonemaa day melokaanu ni nga gënee ànd ak say angajem, say yéene yu guddàpp ak mën a am liggéeykat yi ci sa dund gu yelleef. Day tektal lu sax, jàkkarlóo, waaye it mën na fees ak ay cëslaay walla yëg ne dafa jéng. Mën na jëm ci càmmi yelleef, liggéey, xol walla dund gu yelleef, te day wone naka ngay doxal say tërlin ak ci lan ngay dugal sa jamono ak sa kàttan.
Sàmmal Yu Baax yi ci Gént gi
- Saxle ak Wóor: Fay àbonemaa bu àtte mën na tektal yëg ne am nga saxu yelleef walla saxu xol, ak xam ne am nga àtte bi nga mën a am ci lu am solo luy dugal jàmm ci sa dund.
- Mën a Jot ci Xam-xam/Liggéey: Géntu àbonemaa day feeñale sa bëgg a jàng, bëgg a xam walla bëgg a jariñu ci ay xew-xew yu yees yiy wadd ci yaw bu àtte, luy dëgërël say yéene ak say mbañ.
- Teral ak Taxawu: Tërlin bu la wàcc ci àbonemaa day melokaanu sa ñoomal ci teral bu guddàpp ci ab liggéey, ab diggante walla ab yéene, loolu day wone sa pas-pas ak sa taxawu.
- Noppal ak Yomb: Àbonemaa day ànd ak yomb – mën a jot ci lu sax te du laaj nga di ko yeesal bu àtte, loolu mën na tektal xaralug yomb ci ay barab ci sa dund.
Sàmmal Yu Bon yi ci Gént gi
- Ndefu Angajem: Àbonemaa ci gént mën na tektal yëg ne jéng nga ci ay angajem yu la gënal, yu la metti walla yu la naqari, loolu day wone ne yëg nga ne dafa la xëb.
- Maañu Jomb: Mën na wone jégéelu ci xaraleel ngir àtte bu sax, waaye yenn saa day limité ab àtte walla ab cofe guy jéng sa doxalin.
- Tëggi Yu Ñaak Soloo: Gént gi mën na wone ne ci dund gu yelleef dinga def ay tëgg (du ci yelleef rekk, waaye it ci jamono walla ci xol) ci lu la soxul mbaa lu la gaañ, mbaa lu la neexul.
- Àtte ak Fiiñ: Àtte ak yeesal gu àtte gu àbonemaa mën na melokaanu yëg ne dafa la feesal ci àtte, ñàkkug yëggal walla soxla ciy coppite ci sa dund.
Tekki Gént gi Am na Soloo
Fay àbonemaa ak bég walla ci yomb
Su fekkee ci gént gi dafa la yomb nga fay sa àbonemaa, te du nga fiqi, mbaa ak bég, loolu mën na wone doxalug yomb ci say angajem. Day tekki yëg ne am nga ndam ci say yelleef walla ci yeneen càmmi dund, ak bég ci say yoon yi nga tann. Loolu ab tektal la ne dangay dugal ci lu sax sa kàttan ak sa jamono, te di ci jariñu.
Faté fay àbonemaa walla nattal ko
Gént gu mel nii day wone ragal jégéelu ci lu am solo, bàyyi ay angajem yu am solo walla yéene bu nekk ci sa xol ci génn ci ab cofe walla ab àtte. Mën na nekk ab tektal ne yëg nga ne dafa la feesal ci say liggéey yu yees, te soxla nga noppalu walla bëgg nga jeexal ab doga ci sa dund.
Waxaan àtte gu yees
Géntu waxaan àtte gu yees day tektal tërlin bu yees, teral ci lu guddàpp – mën na nekk ab liggéey bu yees, njëlug diggante, coppite ci doxalin walla ab liggéey bu yees. Am na solo nga xool ci ay kàllaama yu 'àtte' gi ak su fekkee ñoomal nga ci teral bu guddàpp bi.
Mbooloo ak Xaaj
Géntu àbonemaa ab woote la ngir nga xool ci say angajem, bu ci biti (yelleef, liggéey) ak bu biir (yéene yu yelleef, diggante). Xool su fekkee jéng nga, mbaa su fekkee yëg ne saxle gi day la may kàttan. Xool ci su fekkee li nga di dugal sa jamono, sa kàttan ak sa liggéeykat yi, day la jariñ te di ànd ak say pas-pas, mbaa su fekkee ab cëslaay la boo war a dindi walla boo war a yeesal. Gént gi day la yeesal ci nga xool ci say yéene yu guddàpp ci dund.