Njëkk: Tekki gu matale ci Mbubboo Wuññi
Mbubboo wuññi dafa yégul ci jëf te am njariñ lu bare, te dafa bariwul mu tekki wuññi nguur gu leer. Ci lu bari, dafa tekki ay jëf yu xew ci sunu dund gu njam, ci liggéey walla ci xel. Wuññi ci mbubboo dafa bari mu tekki dogu ci baña bokk ci benn cér, ay jikko, am sa kàttan ci sax, walla sax baña am benn yéene walla aada. Mën na feeñal soxla ci génn ci ay jafandu, soppi yéene walla nangu ne benn jamono day jeex. Jàngat bi dafa sukkandiku ci li mbubboo bi di feeñal ak ay yëg-yëg yu ko gën a fekk.
Ay Tëmbu yu Baax ci Mbubboo Wuññi
- Génn ci Jafandu: Mbubboo wuññi, luy am solo te mu am yëg-yëg gu dal, mën na tekki génn ci yékkati yu bare, coono walla jafe-jafe ci jàngoro. Lii ab cër la ne danga pare ci baña am lu la jaxaso, ngir am jamm ak tawfeex gu gën.
- Ay Jonjore yu Bees ak Njëkk yu Bees: Baña bokk ci benn cér bu yàgg dafa bari mu ubbi ay buntu yu bees. Wuññi mën na feeñal ay coppite yu ñëw, yu indi ay coona yu bees, ay bët ak ay mën-mën ci jappante ci yeneen seen yu gën a bég.
- Xam Sa Bopp ak Jàngoro Gu Sa Bopp: Dogu ci wuññi, walla ci mbubboo, dafa feeñal xalaat bu dëggër ci sa yéene ak sa njariñ. Lii mën na nekki ab cër ne danga teg sa njariñ ci kanam, sa jàngoro gu yërëm walla gu xel, ci baña am lu la jotagul.
- Jox Caabi Ak Wóor: Su fekke wuññi bi amee ci jamm ak xel bu leer, mën na tekki sa wóor ci yeneen nit ñi ak sa pare ci jox liggéey yeneen. Lii itam ab nangu la ne ci yenn saa, yeneen nit ñi mën nañoo gën a defar coona bi, loolu it mu indi jamm ak liggéeyandoo.
Ay Tëmbu yu Baaxul ci Mbubboo Wuññi
- Ñakk Kàttan ak Ñakk Doole: Mbubboo bi nga xamne danga yëg ne danga war a wuññi walla mu am ak yëg-yëg gu ñakk ak mboos, mën na feeñal tiitaange ci ñakk sa kàttan ci ay mbir yu am solo ci sa dund. Mën na tekki ay jamono yu nga yëg ne danga ñakk doole te ñakk mën a dogu.
- Ragal Yékkati: Wuññi ci mbubboo mën na itam feeñal sa bëgg-bëgg bu nekk ci sa xel ci génn ci ay liggéey yu jafe, ay jafe-jafe walla ay coona. Lii mën na feeñal ragal ci ñakk walla ñakk pare ci yékkati sa njariñ ci sa jëf.
- Yëg-yëg gu Ñakk ak Mboos: Moom sax bu fekke wuññi bi amoon na ci xel bu leer, mbubboo wuññi mën na am ak yëg-yëg gu mboos ci cér bu ñakk, sa kàttan, sa kàttan ci sax walla sax sa diggante. Lii mën na nekki ab cër ne, ak ngir dogu bi nga def, danga yëgagul ay xalaat yu yàgg ci li dem.
- Ñakk Bég ak Wuññi: Mbubboo bi nga xamne danga wuññi ak yëg-yëg gu ñakk bég, mën na tekki ñakk bég ci jamono bi, ci liggéey walla ci sa dund gu njam. Lii mën na nekki ab cër ne danga baña xéex ngir lu am solo, ci yëg ne danga sonn walla ñakk.
Mbiru Mbubboo Bi Am Na Solo
- Danga Mbubboo Ne Yaay Wuññi: Lii dafa bari mu feeñal sa yëg-yëg gu sa bopp ci yékkati, jafandu walla bëgg-bëgg ci coppite. Xalaatal ci ban cér walla jamono ci dund gu wóor ci danga bëgg a génn. Danga yëg mu dal la walla mboos ak tiitaange? Loolu mooy caabi bi ngir xam sa yëg-yëg yu dëggër.
- Danga Mbubboo Ne Geneen Nit Moo Wuññi: Su fekke ci mbubboo geneen nit moo wuññi, mën na tekki ay coppite ci sa wet. Mën na ne kenn ci sa dund (waajur, njiit, jëkkër) dafa baña bokk ci cér bi mu amoon, loolu it mu jaxaso la. Mën na itam tekki ne danga xam ñakk doole gu kenn walla bëgg-bëggam ci baña am yenn liggéey.
- Danga Mbubboo Wuññi gu Taariix walla gu Tekki (mi ngi mel ni bu Buur): Mbubboo bu mel ni mën na feeñal ay coppite yu rëy ci ni nga xamee àddina, ay njariñ walla ay njiit. Mën na tekki daanu gi ay aada yu yàgg, ay aada walla ay mbir yu nekkul ci sa dund. Lii ab cër la ne danga pare ci jamono bu bees ci sa dund.
Njééxital ak Xalaat
Mbubboo wuññi ab cër la bu dëggër ci coppite, wuññi ak yeesal. Ndax mu am ak ay yëg-yëg yu baax yu dal ak yaakaar, walla yu bon yu mel ni ñakk ak ñakk bég, dafa bari mu indi ay xibaar ci coppite. Dafa la sóon ngir nga xalaat ci sa dund, lu soxla a jeex, ak lu mën a judduwaat. Danga pare ci baña am lu am solo, ngir am lu bees? Walla danga ragal ne lu am solo day génn ci yaw? Mbubboo bi ab ñaan la ngir nga seet sa bëgg-bëgg, sa tiitaange ak sa yéene ci yoonu dund gu bees.