Ndéet
Ndaax ak turam Aadaam, ndax xól nañ mbindef ak turam loolu, walla deg nañ ko, walla dañ ko jëfandikoo, day jaat gu mbiri. Aadaam, kom nit ki njël ak jattaliw diiné, dooy am ak njël yi, ak sellam, waaye ak sàññ, ak bëj, ak coob. Tekki ndaax ak loolu day jéppal ci yëg yu taxawu dund nit – sunu bop, koot ak àdduna, xel, ak sagar yu taxawu sunu dund. Ndaax ak Aadaam mën na wóor waxtu yi mbind ak bës bees, ak soxla woote ak lox yi ci sunu liggéey yi.
Mbumbum yu baax ci Ndaax
- Njël bees ak Sell: Ndaax ak Aadaam mën na wóor ndam ak njël bees, dellu ci taxaw yi walla njëlal lu yees ak sell. Mën na doon àll wóor ne waxtu wu sell, wu wóor ak yaakaar gu sell ci dundam dafa jàpp.
- Góor ak Doole ci biir: Aadaam mooy mbindefu góor. Ndaax ak moom mën na wóor dooleem, kàttan ci sagar, coob ak saag. Mën na doon waxtu wu fàttaliku soxla ci liggéeyal mbumbum yee ci sa biir walla ci wax mbumbum yee ci yeneen.
- Wóor ak dellu ci Àdduna: Aadaam dundoon na ci àjjana, ak àdduna. Ndaax ak loolu mën na wóor xoolal ci dellu ci wóor, ak sell, ak soxla ci bokkal ak sa biir ak àdduna.
Mbumbum yu bon ci Ndaax
- Sàññ ak Bëj: Ak mbindefu Aadaam dooy amoon na mbir ak sàññ ak génn ci àjjana. Ndaax ak Aadaam mën na doon fàttaliku ci jëf yu bon, ci sàññ yi walla ci lox yi ci sagar yu bon. Mën na wóor yëg yu bon walla naqaru jëf yu bon yu dem.
- Ñàkk Sell walla Génn: Ndaax mën na wóor yëg yu ñàkk, ñàkk sell, àjjana gu ñàkk walla naqaru lu dem te du dellusi. Mën na wóor yëg yu doon saag, génn walla soxla ci génn ci barab gu neex.
- Yëg yu Coob ak Yépp: Kom nit ki njël, Aadaam mën na wóor yépp yu coob ci liggéeyam ak dund nit yi. Ndaax mën na wóor yëg yu coob gu bare gu ngén di xeeñoo ak walla ragal lox yi ci sa sagar yi.
Mbindewu Ndaax Amna Tekki
- Xól nga Aadaam (mbindefu njël): Bu ngén xóloo Aadaam ci ndaax kom mbindefu njël, mën na wóor ne taxaw ngén ci njëlal coppite gu am solo walla sagar gu taxawu ci dundam. Doon na woote ci xalaat ci sa taxaw, njirim nit ak sa barab ci àdduna.
- Wax ngén ak nit ku turam Aadaam: Bu ndaax mi amoon ci nit ku turam Aadaam, xóolal koot ak moom ci ndàx. Ndaax mën na jéppal ci mbumbum yi ngén doon yëg ak Aadaam loolu (misal: dooleem, waaye ak ñàkk dooleem) walla ci mbir yu ñàkk-taxaw ci seen biir. Mën na wóor mbumbum gu ngén am walla soxla ci liggéeyal.
- Sa bop nga doon Aadaam ci ndaax: Ndaax ak loolu mën na wóor ne mooy ngén jëfkat ci njël bees walla sagar gu am solo. Taxaw ngén ak coob gu soxla ci sagar gu taxawu, coob walla wax ak sa bop. Mën na doon àll wóor ne ngén di wut sa bop gu wóor.
Lóttal ak Xalaat
Ndaax ak Aadaam doon na kàddu gu xóot gu taxawu ci taxaw yi sunu dund. Ndax dañ ko tekki kom mbindefu njël bees, doole góor, sàññ walla lox yi, xool ci xam doon na yëg gu sa bop ak mbindewu sa dund. Xalaatal, ndax ci sa dund njël bees dafa jàpp, ndax taxaw ngén ak sagar gu am solo, ndax ngén di xeeñoo ak yëg yu bon walla coob. Jàngoopp ak ndaax day woote ci xalaat ci sa sagar yi ak wut coob ci sell ak yëg.