Téere gisi bëccëg: Ndigal. Gis gu jëm ci Ndigal – lan lay tekki?
Ndigal, baat bu am solo lool, buy tekki yëkkati, dëgg-dëgg walla këyit, te di lu am mbaax walla xam-xam, ci àddina gisi bëccëg, mu ngi nekk màndarga mu am doole. Gis gu jëm ci Ndigal dafa feeñal soxla ci nguur, yéene ci sa jàppandi dundu walla señaal bu joge ci sa xel mi nekk ci biir, nekk na yàkkamti ngir soppi. Mën na nekk feeñal ci sa xel, yëkkati ngir sa buusal bopp walla tontu ci lu ñuy def ci biti ak lu ñuy wara def. Gis gu mel ni dafa woo ci yéene yu gën a xóot ak ci xalaat ci anam gi sa dundu di jëm.
Lu baax ci Gis gu jëm ci Ndigal
- Wut Yóon: Gis gu jëm ci ndigal mën na feeñal sa pare ngir nangu këyit yu am xel ak tàggat ci dundu. Lii dafa nekk màndarga bu ubbiku ci jëm kanam ci bopp ak ci xam-xam, ak yëkkati gu xam mbaax ngir gën a bëgg.
- Xel mu nekk ci biir: Mën na nekk màndarga bu yéewu ci baatu sa xel mu nekk ci biir, bu lay gindi ci yóon bu baax, di la dimbali ngir jàppandi yooyoo yu gën a jëf ci sa mbaax ak sa mbaax.
- Faj ak Jëm kanam: Nangu ndigal ci gis, rawatina su fekkee lu am xam-xam la, mën na tekki jëf yu faj ci yëgg-yëgg walla ci xam-xam, yëkkati ngir dajale mbaax ak gën a bëgg ci sa dundu.
- Gis-gis gu bees: Gis gi mën na feeñal ne pare nga ngir soppi sa gis-gis ci yenn mbir, ubbiku ci xalaat yu bees ak jëfandikoo xam-xam bu ñeneen am, loola waral soppi yu baax.
Lu bon ci Gis gu jëm ci Ndigal
- Yëgg ci ay jëf yu bon walla Koor: Su fekkee ndigal ci gis dafa nangu ni lu ñuy yëkkati walla koor, mën na feeñal sa ragal ci attayaat, yëgg ci ay jëf yu bon ci ay jàppandi yu lañu def walla lu gën a am solo ci sa bopp.
- Ngoora gu biti: Mën na nekk màndarga bu yëgg ne am na ku lay bëgg a for sa coobare walla sa gis-gis, di la fiy ci sa coobare ak sa bopp, loola waral mer walla bañ.
- Nafañ ak Jeexital: Gis, bi nga nangu ndigal, te xamo nan nga koy jëfandikoo, mën na feeñal sa nafañ ci dundu, amul yóon bu leer, walla jafe-jafe ci jàppandi yu am solo.
- Bañ gu nekk ci biir: Dégg ndigal, bi nga bañ walla bëggul ci sa xalaat, mën na nekk màndarga bu bañ gu nekk ci biir ci diggante sa bëgg ak li nga gëm ne „lu baax” la walla lu ñu lay for ci sa wàll.
Mbiru Gis Am Solo
- Nangu Ndigal ci Nit ku Xam: Su fekkee nit ku nga xam (waajur, jàngale, boroom xam-xam, ku am solo) dafa la jox ndigal, gis mën na feeñal sa dëgg-dëgg ci sa dundu walla sa bëgg ci ay këyit yu mel ni. Mën na nekk màndarga bu sa yëkkati ci ay mbaaxam ak sa xel.
- Nangu Ndigal ci Nit ku Xamul walla Baati: Gis, bi ndigal bi joge ci nit ku ñu xamul walla baatu rek, dafa nekk màndarga bu baatu sa xel mi nekk ci biir, sa xam-xam walla ay mbaax yu àddina yu lay bëgg a gindi ci yóon bu baax. Mën na nekk woo ci yéene yu gën a xóot ak ci dégg ci sa bopp.
- Bañ Ndigal: Su fekkee ci gis nga bañ ndigal walla nga mer ci moom, mën na feeñal sa soxla ci gore, bopp-gi ak jàppandi yooyoo ci sa bopp. Mën na nekk señaal bu bañ ci soppi, ci nangu coosaan walla yëgg ne këyit bi dëgg-dëggul ci sa mbir.
Matale ak Yéene
Ndigal ci gis dafa nekk señaal bu ñuy yékkati ci sa mbaax, sa jàppandi ak yóon bu sa dundu di jëm. Lii dafa woo ci yéene ci li nga di jëf ci yóon bu dëgg-dëgg ci sa bopp ak su fekkee pare nga ci xel – ci biir ak ci biti. Am solo la ngir xalaat ci yëgg-yëgg yi la dal ci gis ak mbiru ndigal. Ndax yëgg nga dal, yéewu, ragal walla mer? Tontu ci laaj bi dina la dimbali ngir gën a xam li sa xel mi nekk ci biir di wax ak jëfandikoo ko ngir sa bopp.